BLOG CZĘŚĆ vi: PSYCHOTERAPIA I METODY LECZENIA TERAPIA SYSTEMOWO - NARRACYJNA - NA CZYM POLEGA?

UMÓW WIZYTĘ ONLINE LUB KONSULTACJĘ TELEFONICZNĄ

Terapia systemowo- narracyjna- na czym polega?

22 marca 2026

autor: Oliwia Mazelewska- Sokołowska

Czym jest terapia systemowa?

W obecnych czasach terapia systemowa nie oznacza już wyłącznie pracy z parami czy rodziną, chociaż właśnie w tym obszarze ma swoje korzenie.

Dziś jest z powodzeniem stosowana także w terapii indywidualnej – między innymi w pracy z lękiem, stresem czy depresją.

„Systemowo” nie oznacza tylko relacji z innymi ludźmi. To przede wszystkim określony sposób myślenia, który stoi za tym podejściem terapeutycznym, a za nim idą charakterystyczne pytania i sposób prowadzenia rozmowy.

Co znaczy "systemowo"?

W rzeczywistości system to po prostu układ zależności, w którym różne elementy wpływają na siebie nawzajem.

Systemem może być para albo rodzina, zespół w pracy. W takich układach szybko tworzą się pewne role i wzorce: ktoś bierze na siebie odpowiedzialność, ktoś inny unika konfliktów, ktoś próbuje wszystkich ratować.

Jednak system może istnieć także wewnątrz człowieka.

Możemy czasem zauważać w sobie różne "części siebie", które chcą czegoś innego i mogą być ze sobą w napięciu. Jedna część mówi: „odpocznij, jesteś zmęczona”. Druga odpowiada: „nie możesz, jeszcze tyle rzeczy do zrobienia”. Trzecia dodaje: „jeśli odpuścisz, inni się zawiodą”. Bywamy też rozdarci między nimi.

Na przykład taką częścią osobowości może być perfekcjonizm, który każe dopracowywać wszystko do granic możliwości. A innym razem odezwie się w nas lęk, który podpowiada, żeby się wycofać. Jeszcze innym razem potrzeba spokoju, która próbuje to wszystko zatrzymać.

To także jest "system", czyli wewnętrzny układ emocji, potrzeb i cech osobowości, które nie zawsze są ze sobą w zgodzie.

W terapii systemowej uczymy się ten układ zauważać i rozumieć.

Co znaczy "narracyjnie"?

Drugim ważnym elementem tego podejścia jest perspektywa narracyjna.

Zakłada ona, że ludzie rozumieją siebie poprzez historie, które o sobie tworzą.

Mogą to być zdania powtarzane od wielu lat, przez siebie samych lub jeszcze w rodzinie:

Na przykład: „Ja zawsze panikuję”, „Nigdy nie radzę sobie z konfliktami”, „Od zawsze byłam przewrażliwiona”.

Na początku takie zdania są tylko opisem doświadczenia.

Z czasem jednak zaczynają brzmieć jak niepodważalny fakt.

Kiedy jakaś historia staje się dominująca, to potem możemy zauważać przede wszystkim to, co będzie ją potwierdzać. Natomiast te sytuacje i okoliczności, w których poradziliśmy sobie lepiej, łatwo będą umykały naszej uwadze.

Terapia narracyjna pomaga zobaczyć, że to, co wiemy o sobie, jest zawsze bardziej złożone, niż tylko to jedno zdanie, które zaczynamy traktować jak prawdę o sobie. Gdy uda się zobaczyć to wszystko szerzej, przestajemy być więźniami tej jednej historii, pojawia się więcej możliwości wyboru i swobody w działaniu.

Dlaczego pracuję akurat w tym nurcie terapeutycznym?

Koncentracja na zasobach

W pracy terapeutycznej ważne jest zauważanie tego, co w człowieku już działa, ma znaczenie i może go wspierać.

Krótkoterminowość terapii

Zakłada się w tym podejściu, że ludzie mogą się zmienić i pokonać problemy w stosunkowo krótkim czasie.

Dostrzeganie pełnego kontekstu problemów

Zamiast koncentrować się wyłącznie na problemie i tym, co nie działa (np. na samym lęku czy innych objawach), uwzględniamy cały kontekst życia.

W trakcie psychoterapii, poprzez pytania terapeutyczne lub interwencje, powstają takie opisy problemu i rzeczywistości, które poszerzają sposób widzenia i rozumienia tego, co się dzieje.

Właśnie ta zmiana perspektywy ma największą szansę przełożyć się na działania i zachowania, a jednocześnie przywraca osobie doświadczającej trudności poczucie wpływu i wzmacnia jej sprawczość.

Skupienie na teraźniejszości i przyszłości

W rozmowie skupiamy się na tym, co dzieje się w życiu obecnie, w doświadczeniu, w relacjach, w sposobie przeżywania i reagowania. Rozmawiamy o pragnieniach i wartościach. Przeszłość jest tematem rozmów jedynie w takim stopniu, w jakim wpływa na czas obecny i na to, .i na to, jakie znaczenie ma dla obecnego i przyszłego życia.

Jaka jest różnica między terapią systemowo- narracyjną a popularną terapią poznawczo- behawioralną (CBT)?

Terapia poznawczo- behawioralna skupia się na zmianie niekorzystnych wzorców myślowych i zachowań i wielu osobom pomaga to bardzo konkretnie poukładać myślenie i działanie.

Jednak, pomimo tej racjonalnej logiki, jaką w sobie ma ten nurt terapeutyczny, niektórzy uważają, że chociaż bardzo się starali, nie udało im się tego, co na takiej terapii się dowiedzieli, wykorzystać w sposób praktyczny i wprowadzić w życie.

Terapia systemowa i narracyjna oferują tu coś innego.

Zamiast korygować "błędne myśli", możesz dostrzec, że masz do dyspozycji wiele różnych myśli i historii. Jednak wcale nie musisz się skupiać się na korygowaniu lub naprawianiu tego, co nie działa, a zamiast tego wzmacniać to, co rozwija i otwiera Cię na nowe możliwości. Może się wówczas okazać, że te przekonania i sposoby myślenia, które są nieprzydatne, same odejdą w cień bez walki z nimi. Albo jeszcze inaczej... Można czasem odkryć, że one mogą się przydać, ale w innych okolicznościach niż mogłoby się wydawać.

Na przykład perfekcjonizm. Nie musisz z nim walczyć, choć w terapii poznawczo -behawioralnej mógłby być czymś "do korekty".

Ale... przecież on może się przydać w pewnych warunkach i z odpowiednim umiarem. To trochę jak "supermoc", którą musisz lepiej poznać i wiedzieć jak, ile i kiedy jej używać.

Czy widzisz różnicę? Właśnie dzięki temu skupisz się na swoich możliwościach i zasobach, zamiast stale tkwić w rozmyślaniu o tym, co Cię osłabia i czego Ci brakuje.

Jak długo trwa terapia systemowo- narracyjna i kiedy można spodziewać się pierwszych efektów?

Oczywiście, wszystko zależy od osoby, jednak terapia systemowo- narracyjna należy do nowoczesnych i krótkoterminowych nurtów terapeutycznych i wiele osób obserwuje pewną zmianę perspektywy na doświadczane problemy już po kilku pierwszych sesjach. Przeciętnie terapie trwają kilka miesięcy, w częstotliwości początkowo co tydzień, a następnie rzadziej co dwa, trzy tygodnie.

Czasem ktoś pyta: skąd wiadomo, że można już spotykać się rzadziej? Zwykle odpowiadam, że oboje sami to zauważymy i to się wydarzy bardzo naturalnie.

Urok terapii narracyjnej nie polega na obietnicy, że już nigdy nie będziesz mieć problemów. Takie obietnice można czasem znaleźć w psychowashingowych hasłach typu „Jak żyć bez lęku?”

Nie mogę Ci tego obiecać, bo życie jest złożone, a trudności są częścią ludzkiego doświadczenia. Jednak może być to różnica czy postrzegasz je jako ciąg przeszkód, który wyłącznie przytłacza, czy jako naturalną część życiowego krajobrazu, który może i jest wymagający, ale nie tworzy bariery, która czyni z życia udrękę. Albo jeszcze inaczej czy widzisz wyłącznie obawy i utrudnienia, czy dostrzegasz również możliwości, które z nich wynikają? Tak, to z pewnością prawdziwa sztuka dysponować takimi zdolnościami, które pozwolą przekuć takie obawy w życiowe szanse.

Czy terapia systemowo- narracyjna jest skuteczna w terapii stresu, lęku, depresji lub OCD?

Podejścia narracyjne i systemowe znajdują zastosowanie w pracy z lękiem, depresją oraz innymi trudnościami emocjonalnymi, co potwierdzają współczesne badania naukowe: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12036111/. Podejście to sprawdza się bardzo dobrze w terapii kryzysów psychologicznych, jak i w poważnych przewlekłych zaburzeniach psychicznych.

Terapia systemowo- narracyjna jest mniej popularna, ponieważ prezentuje w stosunku do pozostałych tradycyjnych podejść dość młody sposób myślenia.

Czego możesz się spodziewać na pierwszej sesji?

Terapeuta będzie się interesował nie tylko Twoją historią o lęku, ale też Twoimi wartościami, tym co dla Ciebie ważne, relacjami z innymi. Na pierwszym spotkaniu może zapytać nie tylko o lęk, ale też o to, kiedy czujesz lęku mniej albo kiedy w życiu było czułeś/- aś się najlepiej.

Atmosfera jest oparta na serdecznej i życzliwej współpracy, a terapeuta jest partnerem w rozmowach o Twoim życiu, a nie ekspertem, który narzuca Ci swoje rady, mówi, co powinieneś/- aś robić i wie lepiej, co masz robić.

Oboje w bezpiecznej atmosferze zastanawiacie się, co może Cię wesprzeć w dalszej drodze życiowej i poszukujecie tego, co będzie użyteczne, aby żyło Ci się lepiej.

Więcej o systemowo- narracyjnej terapii lęku dowiesz się z tekstu: Jak terapia systemowo- narracyjna może pomóc w lęku?

Z kolei o tym, jak wygląda leczenie zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych znajdziesz tu: Jak leczyć nerwicę natręctw (OCD)?

Podsumowanie

Terapia systemowo‑ narracyjna wychodzi z założenia, że człowiek sam w sobie nie jest problemem.

Problemy powstają raczej w określonych układach relacji, doświadczeń i historii, które o sobie tworzymy.

Kiedy zaczynamy lepiej rozumieć te układy i patrzeć na własną historię szerzej, pojawia się więcej przestrzeni na zmianę. Czasem, aby zmiana była możliwa, wystarczy zobaczyć siebie w pełniejszy sposób.

Jeśli chcesz zobaczyć wszystkie podejścia i możliwości pracy z lękiem, przeczytaj też przewodnik: leczenie nerwicy lękowej.

Jeśli to, co opisuję, jest Ci bliskie, może warto zobaczyć we wspólnej rozmowie: psychoterapia online

Literatura

Bogdan de Barbaro, Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny, 1999, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Lech Górniak, Barbara Józefik (red.), Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin. Od metafory cybernetycznej do dialogu i narracji, 2003, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Deissler Klaus G. Terapia systemowa jako dialog. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 1998.

Szymon Chrząstowski, Bogdan de Barbaro, Postmodernistyczne inspiracje w psychoterapii, 2011, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Morgan Alice Terapia narracyjna. Wprowadzenie. Wydawnictwo Paradygmat, Warszawa 2011.

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12036111/

Oliwia Mazelewska- Sokołowska- Psycholog, psychoterapeuta, założyła i prowadzi stronę totylkostrach.pl, z osobami zmagającymi się z lękiem, atakami paniki, objawami psychosomatycznymi (zaburzenia lękowe) czy zaburzeniami obsesyjno- kompulsyjnymi pracuje od 2005 r. Szereg szkoleń w rekomendowanych szkołach psychoterapii, połączone z wieloletnim doświadczeniem klinicznym tworzą warsztat pracy terapeutycznej na wysokim poziomie efektywności. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Wrocławskim oraz m.in. 5- letni atestowany kurs psychoterapii systemowej w Wielkopolskim Towarzystwie Terapii Systemowej w Poznaniu, łącznie ponad 2000 h z psychoterapii. Pracuje w nurcie systemowym oraz narracyjnym.

Zobacz pełne bio