BLOG CZĘŚĆ vi: PSYCHOTERAPIA I METODY LECZENIA

UMÓW WIZYTĘ ONLINE LUB KONSULTACJĘ TELEFONICZNĄ

Terapia systemowo- narracyjna- na czym polega?

22 marca 2026

autor: Oliwia Mazelewska- Sokołowska

Czym jest terapia systemowa?

W obecnych czasach terapia systemowa nie oznacza już wyłącznie pracy z parami czy rodziną, chociaż właśnie w tym obszarze ma swoje korzenie.

Dziś jest z powodzeniem stosowana także w terapii indywidualnej – między innymi w pracy z lękiem, stresem czy depresją.

„Systemowo” nie oznacza tylko relacji z innymi ludźmi. To przede wszystkim określony sposób myślenia, który stoi za tym podejściem terapeutycznym, a za nim idą charakterystyczne pytania i sposób prowadzenia rozmowy.

Co znaczy "systemowo"?

W rzeczywistości system to po prostu układ zależności, w którym różne elementy wpływają na siebie nawzajem.

Systemem może być para albo rodzina, zespół w pracy. W takich układach szybko tworzą się pewne role i wzorce: ktoś bierze na siebie odpowiedzialność, ktoś inny unika konfliktów, ktoś próbuje wszystkich ratować.

Jednak system może istnieć także wewnątrz człowieka.

Możemy czasem zauważać w sobie różne "części siebie", które chcą czegoś innego i mogą być ze sobą w napięciu. Jedna część mówi: „odpocznij, jesteś zmęczona”. Druga odpowiada: „nie możesz, jeszcze tyle rzeczy do zrobienia”. Trzecia dodaje: „jeśli odpuścisz, inni się zawiodą”. Bywamy też rozdarci między nimi.

Na przykład taką częścią osobowości może być perfekcjonizm, który każe dopracowywać wszystko do granic możliwości. A innym razem odezwie się w nas lęk, który podpowiada, żeby się wycofać. Jeszcze innym razem potrzeba spokoju, która próbuje to wszystko zatrzymać.

To także jest "system" czyli wewnętrzny układ emocji, potrzeb i cech osobowości, które nie zawsze są ze sobą w zgodzie.

W terapii systemowej uczymy się ten układ zauważać i rozumieć.

Co znaczy "narracyjnie"?

Drugim ważnym elementem tego podejścia jest perspektywa narracyjna.

Zakłada ona, że ludzie rozumieją siebie poprzez historie, które o sobie tworzą.

Mogą to być zdania powtarzane od wielu lat, przez siebie samych lub jeszcze w rodzinie:

Na przykład: „Ja zawsze panikuję”, „Nigdy nie radzę sobie z konfliktami”, „Od zawsze byłam przewrażliwiona”.

Na początku takie zdania są tylko opisem doświadczenia. Z czasem jednak zaczynają brzmieć jak niepodważalny fakt.

Problem polega na tym, że kiedy jakaś historia staje się dominująca, to potem możemy zauważać przede wszystkim to, co będzie ją potwierdzało. Natomiast te sytuacje i okoliczności, w których poradziliśmy sobie lepiej, łatwo będą umykały naszej uwadze.

Terapia narracyjna pomaga zobaczyć, że nasza historia jest zawsze bardziej złożona niż jedno zdanie, które o sobie powtarzamy.

Dlaczego pracuję akurat w tym nurcie terapeutycznym?

Koncentracja na zasobach

W pracy terapeutycznej ważne jest zauważanie tego, co w człowieku już działa, ma znaczenie i może go wspierać.

Krótkoterminowość terapii

Zakłada się w tym podejściu, że ludzie mogą się zmienić i pokonać problemy w stosunkowo krótkim czasie.

Dostrzeganie pełnego kontekstu problemów

Zamiast skupiania się na problemie i na tym, co nie działa, tworzenie opisów, które poszerzą możliwości postrzegania, myślenia, a dzięki temu działania, wzmacniając sprawczość.

Jaka jest różnica między terapią systemowo- narracyjną a popularną terapią poznawczo- behawioralną (CBT)?

Terapia poznawczo- behawioralna skupia się na zmianie niekorzystnych wzorców myślowych i zachowań. Niektórym osobom pomaga to bardzo konkretnie poukładać myślenie i działanie.Jednak, pomimo tej racjonalnej logiki jaką w sobie ma ten nurt terapeutyczny, niektórzy uważają, że chociaż bardzo się starali, nie udało im się tego, co na takiej terapii się dowiedzieli, wykorzystać w sposób praktyczny i wprowadzić w życie.

Terapia systemowa i narracyjna oferują tu coś innego. Zamiast korygować "błędne myśli", możesz dostrzec, że masz do dyspozycji wiele różnych myśli i historii. Jednak wcale nie musisz się skupiać się na korygowaniu lub naprawianiu tego, co nie działa, a zamiast tego wzmacniać to, co rozwija i otwiera Cię na nowe możliwości.

Właśnie dzięki temu skupisz się na swoich możliwościach i zasobach, zamiast stale tkwić w rozmyślaniu o tym, co Cię osłabia i czego Ci brakuje.

Jak długo trwa terapia systemowo- narracyjna i kiedy można spodziewać się pierwszych efektów?

Oczywiście, wszystko zależy od osoby, jednak terapia systemowo- narracyjna należy do nowoczesnych i krótkoterminowych nurtów terapeutycznych i wiele osób obserwuje pewną zmianę perspektywy na doświadczane problemy już po kilku pierwszych sesjach. Przeciętnie terapie trwają kilka miesięcy, w częstotliwości początkowo co tydzień, a następnie rzadziej co tydzień, co dwa, trzy tygodnie.

Czasem ktoś pyta: skąd wiadomo, że można już spotykać się rzadziej? Zwykle odpowiadam, że oboje sami to zauważymy i to się wydarzy bardzo naturalnie.

Urok terapii narracyjnej polega na tym, że nie będziesz nigdy mieć problemów.

Co możesz odnaleźć w tzw. "psychowashingowych" hasłach typu "jak żyć bez lęku?".

Nie mogę Ci tego obiecać, bo życie jest złożone, a trudności są częścią ludzkiego doświadczenia. Jednak może to być różnica czy będziesz je postrzegać w sposób, który nie powoduje, że życie staje się wyłącznie udręką, a Ty widzisz tylko to, co przytłacza, nie dostrzegając możliwości.

Czy terapia systemowo- narracyjna jest skuteczna w terapii stresu, lęku, depresji lub OCD?

Podejścia narracyjne i systemowe znajdują zastosowanie w pracy z lękiem, depresją oraz innymi trudnościami emocjonalnymi, co potwierdzają współczesne badania naukowe: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12036111/. Podejście to sprawdza się bardzo dobrze w terapii kryzysów psychologicznych, jak i w poważnych przewlekłych zaburzeniach psychicznych.

Terapia systemowo- narracyjna jest mniej popularna, ponieważ prezentuje w stosunku do pozostałych tradycyjnych podejść dość młody sposób myślenia.

Czego możesz się spodziewać na pierwszej sesji?

Terapeuta będzie się interesował nie tylko Twoją historią o lęku, ale też Twoimi wartościami, tym co dla Ciebie ważne, relacjami z innymi. Może zapytać nie tylko o lęk, ale też o to, kiedy czujesz lęku mniej albo kiedy w życiu było czułeś/- aś się najlepiej.

Atmosfera jest oparta na serdecznej i życzliwej współpracy, a terapeuta jest partnerem w rozmowach o Twoim życiu, a nie ekspertem, który narzuca Ci swoje rady, mówi, co powinieneś/- aś robić i wie lepiej, co masz robić.

Oboje w bezpiecznej atmosferze zastanawiacie się, co może Cię wesprzeć w dalszej drodze życiowej i poszukujecie tego, co będzie użyteczne, aby żyło Ci się lepiej.

Więcej o systemowo- narracyjnej terapii lęku dowiesz się z tekstu: Jak terapia systemowo- narracyjna może pomóc w lęku?

Podsumowanie

Terapia systemowo‑ narracyjna wychodzi z założenia, że człowiek sam w sobie nie jest problemem.

Problemy powstają raczej w określonych układach relacji, doświadczeń i historii, które o sobie tworzymy.

Kiedy zaczynamy lepiej rozumieć te układy i patrzeć na własną historię szerzej, pojawia się więcej przestrzeni na zmianę. Czasem, aby zmiana była możliwa, wystarczy zobaczyć siebie w pełniejszy sposób.

Jeśli chcesz zobaczyć wszystkie podejścia i możliwości pracy z lękiem, przeczytaj też przewodnik: leczenie nerwicy lękowej.

Jeśli to, co opisuję, jest Ci bliskie, może warto zobaczyć we wspólnej rozmowie: psychoterapia online

Literatura

Bogdan de Barbaro, Wprowadzenie do systemowego rozumienia rodziny, 1999, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Lech Górniak, Barbara Józefik (red.), Ewolucja myślenia systemowego w terapii rodzin. Od metafory cybernetycznej do dialogu i narracji, 2003, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Klaus G. Deissler, Terapia systemowa jako dialog, 2009, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Szymon Chrząstowski, Bogdan de Barbaro, Postmodernistyczne inspiracje w psychoterapii, 2011, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego

Alice Morgan, Terapia narracyjna. Wprowadzenie, 2000, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne

https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12036111/

Oliwia Mazelewska- Sokołowska- Psycholog, psychoterapeuta, założyła i prowadzi stronę totylkostrach.pl, z osobami zmagającymi się z lękiem, atakami paniki, objawami psychosomatycznymi czy zaburzeniami obsesyjno- kompulsyjnymi (zaburzenia lękowe) pracuje od 2005 r. Szereg szkoleń w rekomendowanych szkołach psychoterapii, połączone z wieloletnim doświadczeniem klinicznym tworzą warsztat pracy terapeutycznej na wysokim poziomie efektywności. Ukończyła psychologię na Uniwersytecie Wrocławskim oraz m.in. 5- letni atestowany kurs psychoterapii systemowej w Wielkopolskim Towarzystwie Terapii Systemowej w Poznaniu, łącznie ponad 1600 h z psychoterapii. Pracuje w nurcie systemowym oraz narracyjnym.

Zobacz pełne bio